DIE ENE CLIËNT - 'Ik mag nooit iemand achterlaten'

De collega die Marianne voor deze aflevering interviewde, benoemde een cliënt die zich enorm aan haar vastklampte en die het, ook wat later in de therapie, moeilijk vond om met kleine stapjes tegelijk op eigen benen te gaan staan. Het was een moeizaam proces waarvan de therapeut ook zelf veel leerde, vertelt ze in dit verhaal in haar eigen woorden. 

Een cliënt die me erg heeft geraakt kwam op mijn pad via een collega die ik kende van een gezamenlijke opleiding. Deze collega had praktijk in Amsterdam, was ziek geworden en dat zou van langere duur zijn. Dus wilde zij een aantal cliënten doorverwijzen. Ze had een paar collega’s als mogelijkheid doorgegeven. En deze cliënt wilde met mij kennismaken. Ondanks de flinke afstand tussen haar woonplaats en mijn praktijk wilde ze graag komen.

Ze was een jaar of vijf ouder dan ikzelf. Ergens in de 60. Ze wilde graag sessies van anderhalf uur vanwege de afstand. Ze wilde elke week komen. Dat leek mij wel wat veel – ik dacht zelf aan elke twee weken - maar mijn idee was dat we dat na een aantal keren wel zouden kunnen bespreken. Eerst maar eens beginnen. Ze is uiteindelijk drie jaar geweest, elke week. 

In beginsel was het lastig om helder te krijgen waar ze voor kwam. Ze had al veel therapie gedaan, wilde meer contact krijgen met haar lichaam, daar meer vertrouwd mee raken. Het werken met aanraking bleek een stap te ver. Een hand vasthouden, een schouder aanraken: het was in het begin te veel. Vanuit haar geschiedenis was dat te begrijpen. Haar moeder wilde haar niet. Al tijdens de zwangerschap was zij zwaar depressief en kort na haar geboorte kreeg haar moeder een psychose. Broer en zus waren al naar school. Zij was als jong kind overgeleverd aan haar moeder. Onveiligheid en onvoorspelbaarheid was wat zij kende in het opgroeien. Ze kon daar wel uitdrukking aan geven met prachtige tekeningen. 

De eerste keer dat ik met haar besprak om de frequentie van de sessies te veranderen naar eens in de twee weken wilde zij dat absoluut niet. Ik begreep dat deels wel. Ik nam me voor om er in een later stadium opnieuw op terug te komen. Maar het bleef zo. Sterker nog: de intensiteit van het contact nam toe. Er kwamen lange mails, die steeds uitgebreider werden. Ik ging voelen dat dit te veel voor mij werd, dat ik het wilde begrenzen. Langzamerhand gingen ook mijn alarmbellen rinkelen: dat ik al eerder in actie had moeten komen. Het inbrengen in intervisie bevestigde dat. Ook merkte ik dat ik er buiten de sessies te veel mee bezig was.

Ik begon mij af te vragen: wat gebeurt hier nu? Waarom ga ik hier mee door? Waarom doe ik wat ik doe en lukt het niet om te begrenzen? Samen met mijn supervisor ontdekte ik waar het mijn eigen geschiedenis raakte. Ik heb ooit de afspraak met mijzelf gemaakt: ‘Ik mag nooit iemand achterlaten.’ Dat inzicht riep veel verdriet op en bracht de herinneringen terug waar ik dat ooit had moeten doen. 

Inmiddels waren we op een punt in de therapie gekomen dat zij mij voldoende vertrouwde. Ik heb haar lang vastgehouden, gekoesterd, zodat ze geborgenheid, veiligheid en meer lichtheid kon ervaren. Het was de fase in de baarmoeder en de periode van net geboren zijn.  We kwamen later op het punt dat ik voelde: nu moeten er stapjes gezet gaan worden. Dat ze kan gaan opgroeien, op eigen benen leert staan. Dat wilde ze niet, telkens opnieuw niet. Daar gingen bij mij de oogkleppen af. Ik was haar verzorgende, positieve moeder geworden en moest haar blijven voeden. Mijn supervisor bevestigde dit. Zij heeft mij geholpen om met deze cliënt te stoppen. Dat was voor mij een pittige stap. Ik had de overtuiging dat een cliënt wel mag stoppen, maar dat de therapeut te allen tijde moet blijven. Die mag de ander niet verlaten. Ik was geraakt in mijn hart door haar pijn, door mijn eigen pijn.

Ik wilde zorgvuldig zijn in het afscheid nemen, de sessies afbouwen en meekijken om een andere therapeut te vinden. Tot mijn verrassing had ze snel iemand anders gevonden. Daarna merkte ik dat ik zelf moest bijkomen van dit traject. Van alle aandacht die zij gevraagd had en die ik gegeven had. Het heeft me doen besluiten om geen lange trajecten meer te doen. 

Het heeft me een hoop geleerd. Dat helen, heel worden, ook betekent dat je als cliënt iets anders zal moeten doen in het heden; stappen moet nemen om zo te ervaren dat het dan ook anders wordt. En dat dit ook voor mijzelf geldt. Ik heb te lang eindeloos begrip gehad. En daarmee mijn eigen grenzen overschreden. Zo terugkijkend had ik wel eerder moeten stoppen. Je zou kunnen zeggen dat ik mijzelf in dit traject teveel verlaten heb.

Marianne Verhoeff interviewt in de rubriek 'Die ene cliënt' collega-therapeuten van de VIT over hun werk met cliënten, en dan met name over een specifieke cliënt die een grote impact heeft gehad op hun therapeutschap of die hen persoonlijk geraakt heeft. In de gesprekken vertellen ze openhartig en op basis van anonimiteit, zowel van de cliënt als die van de therapeut zelf, over hun ervaringen die vaak de essentie van ons vak raken.
Wil je ook vertellen over een cliënt waar je ooit mee vastliep of waar je misschien nu nog mee worstelt? Marianne: "Denk niet te snel dat jouw verhaal niet interessant is. Het is altijd herkenbaar voor collega's en juist daardoor ontzettend leerzaam."  Haar mailadres: info@praktijkverhoeff.nl.