'Jezelf niet forceren. Dicht bij jezelf blijven'

Harry Visser (66), is co-directeur, docent, trainer en supervisor bij het Nederlands Instituut voor Biodynamische Psychologie (NIB). Tijdens ons online interview zit hij er rustig bij. Dat is ook zoals ik hem ken. Tijdens mijn supervisorenopleiding – waar Harry één van de docenten was – was een kernbegrip van Harry: present zijn, aanwezig zijn met wat er is en wat zich aandient. Daar bijblijven, wakker op zijn. Dat ziet hij als een kernwaarde in ons vak. 

Harry begon zijn biodynamische pad achterstevoren. Gerda Boyesen, de Noorse psychotherapeute en grondlegger van de Biodynamische Psychotherapie, kwam naar Nederland om een vervolgtraining te geven. Daar wilde hij bij zijn. Hij had nog geen ervaring met biodynamische psychologie, maar wel een achtergrond en ervaring in fysiotherapie en Unitieve psychotherapie. Het lukte om mee te mogen doen met deze training. Daarna is het snel gegaan. Hij volgde de basistraining, is gaan assisteren in de opleiding en werd daar vrij snel docent. Dat was vanaf 1993. En vervolgens supervisor, onderdeel van de staf en in 2005 lid van de maatschap. In 2018 werd hij samen met collega Nicky Smout verantwoordelijk voor de dagelijkse leiding van het instituut. Dat is nog steeds zo. Daarnaast heeft hij zijn eigen praktijk.  

Goed luisteren

Het klinkt als een behoorlijk druk bestaan. Toch had hij niks ervan willen missen. "Ik ben sinds mijn 24^e de psychotherapeutische kant op gegaan. Dat ging op een natuurlijke manier, ik kreeg ook mooie kansen, zoals het ervaring opdoen in een bestaande praktijk." Hoe hij dat deed op jonge leeftijd? "Ik heb mijzelf niet geforceerd. Dat was een belangrijk element en dat is het nog steeds. Wat ik in het begin vooral deed was goed luisteren omdat ik niet veel durfde te zeggen. Mensen vonden dat fijn. Gaandeweg kreeg ik wat vertrouwen en durfde ik soms een interventie te doen. In het met rust laten van mensen gebeurde er van alles.’

Het ‘jezelf niet forceren’ is een belangrijk advies van Harry aan beginnende therapeuten. ‘Je moet niet te veel een rol willen vervullen, het gevoel hebben dat je aan bepaalde verwachtingen moet voldoen als je therapeut bent. Jezelf niet forceren betekent ook dat je je cliënt niet forceert. Zo blijf je ook dicht bij jouw cliënt." Harry vertelt over een vriend. "Die had een bepaald beeld van hoe een therapeut zich gedraagt en moet zijn. Op het moment dat hij zijn handtekening zette onder zijn diploma, veranderde hij. Ik kon hem niet meer bereiken."

"Waar het in essentie om gaat is dat je je eigen vorm vindt, je eigen weg vindt. Je hebt van alles geleerd. Wat spreekt jou daarin wel aan en wat niet? Het is en blijft persoonlijk werk. Waarin je steun hebt aan collega’s en aan supervisie. Toch zul je met regelmaat op jezelf moeten kunnen terugvallen. Gun jezelf de tijd om jouw houding te vinden. Dat begint al met de vraag: hoe ga ik zitten? Een praktijk opbouwen en je weg vinden duurt jaren. Dat gaat met pieken en dalen."

Moment van rust

Over zitten gesproken. Zo af en toe in het gesprek gaat Harry wat meer achterover zitten, handen in de nek. Even een moment van rust. Hij vervolgt met een glimlach: "Verder heb ik niet zoveel adviezen. Dat gaat ook niet zo goed samen met het advies om je eigen weg te vinden."

Zijn eigen motivatie en inspiratie haalt hij uit het lesgeven. "Dat houdt je midden in het vak en betekent ook dat je blijft nadenken over het vak."  Een vaste waarde of vaste inspiratiebron in zijn leven is het Tibetaans Boeddhisme in het bijzonder en aspecten van oosterse spiritualiteit in het algemeen. Dat houdt wakker, dat is behulpzaam bij het vinden van zingeving. Wie er voor hem uitspringt – waarbij hij meteen benadrukt dat hij geen ongezonde aanhanger is – is John O'Donohue,een Ierse dichter, auteur, priester en Hegeliaanse filosoof. "Ik heb hem veel gehoord via luisterboeken die hij zelf heeft ingesproken. De kern in zijn werk is de nadruk op de eigenheid van ieder mens. Hij was trouwens fel tegen psychotherapie. Daar hield hij niet van."

'We krijgen nu te veel prikkels.
 Dat vraagt een meer subtiele aanpak'

Als ik met Harry spreek over de veranderingen in de lichaamsgerichte psychotherapie, dan komt Wilhelm Reich als grondlegger naar voren. "De bio-energetica was in de jaren zestig, zeventig en tachtig het antwoord en de tegenbeweging op de stijfheid en de saaiheid van de jaren vijftig. Het was antiburgerlijk, gericht op expressie, op bevrijding.  In de huidige tijd moeten we ons veel meer zien te verhouden tot overprikkeldheid. We krijgen nu te veel prikkels. Dat vraagt een andere, meer subtiele aanpak, waarbij er meer aandacht is voor het zenuwstelsel. In de kern gaat het nu over thuiskomen bij jezelf."

Harry ervaart ons vak niet zozeer als zwaar. Wel als een moeilijk vak. Er gebeurt met regelmaat iets verrassends, je kunt het niet op de automatische piloot doen. Als ik vraag waar hij beginnende therapeuten voor zou willen behoeden, dan brengt dat hem opnieuw bij: "Jezelf niet forceren. Soms lukt iets wel, soms lukt iets niet."

Zoeken naar evenwicht

Zijn eigen zelfzorg en balans heeft hij lang in de sport gevonden. Sporten is altijd een hobby van hem geweest. Ook allerlei verschillende sporten: tennis, op de racefiets, beetje met gewichten in de sportschool. Vroeger ook schaatsen, judo en jiujitsu. Momenteel sport hij een stuk minder. ‘Soms is het allemaal een beetje veel. Dan is het zoeken om evenwicht te houden. Mijzelf kunnen reguleren is dan een belangrijke vaardigheid. Daarnaast blijft supervisie essentieel. Een klankbord hebben. Dat vind ik bij mijn inmiddels 80-jarige supervisor.’

Sessies geven en lesgeven vindt hij nog steeds absoluut de moeite waard. "Het ontmoeten van mensen en het tot de kern komen met mensen. Daar ben ik nog lang niet op uitgekeken. En of dat nog vijf jaar is of nog langer, of dat ik er volgend jaar anders in sta, dat weet ik nu niet.  Nu blijf ik op zoek naar inspiratie, dat houdt het levendig. Zo ga ik samen met een collega naar Kopenhagen. Naar een training over relationele traumatherapie van Merete Holm Brantbjerg, een Deense therapeut. Zij heeft een heel eigen manier van werken met trauma. Waar de NARM-opleiding past bij het biodynamische werk vanwege de nadruk op zelfregulatie, daar voegt Brantbjerg nog weer iets aan toe: co-regulatie en werken met het veld."

Zo aan het einde van ons interview komt er plotseling een vlaagje verlegenheid. "Oh, ik ben wel erg veel aan het woord geweest." Voor iemand die als luisteraar is begonnen een begrijpelijke reactie. 

Marianne Verhoeff

Belangrijke inspiratiebronnen
De spirituele lessen van de Kelten, door John O’ Donohue beschreven in zijn boek Anam Cara.
The Great Dictator, een 'oude, actuele film', geschreven en gespeeld door Charley Chaplin; een satirische kijk op de dictator Adolf Hitler.

Unitieve psychotherapie
Harry volgde eerst een opleiding fysiotherapie, met topsport als richting. Al snel kwam daar de opleiding Unitieve Psychotherapie bij, waarvan Jay Stattman de grondlegger is. Deze opleiding was zowel lichaamsgericht als mentaal, met het Boeddhisme als basis. Dat is voor hem tot op de dag van vandaag een belangrijke bron van inspiratie.

Biodynamische psychologie
Een lichaamsgerichte vorm van therapie die ervan uitgaat dat psychische problemen en emotionele spanningen zich vastzetten in het lichaam als pantseringen of blokkades. Het doel is de natuurlijke stroom van levensenergie (de 'biodynamiek') te herstellen, zodat de primaire persoonlijkheid – de gezonde, levendige kern in de mens – weer naar voren kan komen. Een uniek concept binnen deze therapie is dat emotionele stress en spanning 'verteerd' kunnen worden via de darmen (psycho-peristaltiek). Biodynamische massage wordt gebruikt om deze spijsvertering van emoties te stimuleren. Zo integreert deze therapie fysieke, emotionele, mentale en spirituele aspecten.