'Vrouwen worstelen met dezelfde thema's'

Ik sta voor een mooi stadshuis aan een gracht in het centrum van Delft. Petra doet open en ik word allereerst hartelijk begroet door hond Maaike. En daarna natuurlijk door Petra zelf. Een primeur. Tot nu toe waren mijn gesprekken met collega’s online; stammend uit de coronatijd en praktisch bij grotere afstanden. Nu zitten we met een lekkere koffie en heerlijke koek, de hond naast ons op het kleed. Een fijne, collegiale ontmoeting. 

Petra van Mourik is 64 jaar, nog lang niet van plan om met pensioen te gaan. "Ja, dat wordt me wel steeds vaker gevraagd. Ik ben er zelf niet mee bezig. Ik werk nu 25 jaar in dit vak en de laatste jaren ervaar ik het niet meer zo als werken. Ik vind het heerlijk om gewoon rustig aanwezig te zijn in onze mooie ruime en stille praktijkruimte, zo’n fijne plek, uitkijkend op de tuin."

"Ik voel me steeds meer ouder en ervaren en ik merk dat ik in mijn begeleiding steeds meer kan ’zijn’ en niet meer bezig ben met wat en hoe ik iets aan zal pakken. Het ontstaat vanzelf. Ik hoef de cliënt alleen maar met zachtheid en liefde te volgen, te luisteren, in te voelen, vertragen, stilte, ruimte geven aan wat er ontstaat, aansluiten en zachtjes meenemen naar mogelijk onbekende helende gebieden. De combinatie van authenticiteit en tegelijkertijd mijn professionele kennis in zetten, om zo het ongeziene veld zichtbaar te mogen maken, daar word ik echt héél erg blij van."

En wat Petra ook concludeert, na even zoeken naar de juiste woorden: "Fijngevoeligheid van wat er bij de ander in het zenuwstelsel plaatsvindt; dat is een vanzelfsprekendheid geworden, een tweede natuur." Later in het gesprek voegt ze daar nog aan toe hoe fijn het is dat een van de honden vaak bij de sessies aanwezig is, ook op verzoek van cliënten. "Het is ontroerend hoeveel onvoorwaardelijke liefde ze geeft en helpt bij het gronden of terugkomen bij de basis. Vaak ligt ze ook lekker te slapen of mee te zuchten bij de sessies en geeft ze cliënten troost wanneer dat nodig is."

Net als tante Annie

Petra groeide op in een hardwerkend middenstandsgezin in Twente. Na de middelbare school wilde ze heel graag psychologie gaan studeren. Haar ouders vonden dat niet zo’n goed idee. Haar vader zei, en dat weet Petra nog letterlijk te herhalen: 'Daar is geen droog brood in te verdienen.' Waarop haar moeder zei: 'Word eerst maar verpleegster, net als tante Annie. Daar kun je altijd op terugvallen later.' En zo ging het.  

Na haar opleiding verpleegkunde in Arnhem werkte ze een aantal jaren op de verloskamer en de kraamafdeling. En na de vervolgstudie – maatschappelijke gezondheidszorg in Den Haag – en de specialisatie antroposofische verpleegkunde, kwam ze als wijkverpleegkundige te werken, 's ochtends in de terminale zorg en middags voor de jeugdgezondheidszorg. Later werkte ze nog jaren in de particuliere terminale thuiszorg. Voor Petra voelt dat als een volstrekt logische combinatie. Voor haar zijn geboren worden en sterven van eenzelfde dimensie. "Als je geboren wordt, komt je ziel vanuit de oneindigheid hier in je lichaam op aarde en bij sterven laat je je lichaam dood achter en gaat je ziel weer terug."

Het sterven bij leven…. je zou het
'egosterfte' kunnen noemen

Ze weet niet anders dan dat ze van kinds af aan bezig is met doodgaan en sterven. Toen had ze daar geen woorden voor en begreep het zelf ook niet zo. Later wel. In de kern ging het om de vraag naar de zin van het leven, de betekenis van ons bestaan. Existentiële vragen. Naar die betekenis zocht ze bij de zwangerschapsbegeleiding, bij het begeleiden van mensen die sterven en ook in therapie. Petra: "Bij een bevalling vallen vrij snel alle ego-lagen weg. Bij sterven ook. En dat geldt bij therapie net zo. Het geschenk daarvan is dat je al eerder in je leven kunt 'sterven'. Het sterven bij leven…. je zou het 'egosterfte' kunnen noemen."

"Therapie biedt de mogelijkheid om bij leven deze lagen te onderzoeken, te herkennen en zo mogelijk wat los te durven laten, je toevertrouwen aan een grotere ruimte. Zodat wanneer het lichaam uiteindelijk gaat sterven er overgave kan zijn. In verschillende crisissen in mijn eigen leven is dit precies wat ik ervaren heb, inclusief de heftige paniek die het gaf, waarin ik in duizend stukjes uiteen leek te vallen. Ik ben nog steeds intens dankbaar voor de begeleiding die ik hierbij ontvangen heb. En het voelt heerlijk om ouder te worden, alles wordt zoveel rustiger en meer in balans."

Contact als essentie

Therapie gaat voor Petra dan ook over de zin van het leven. "In contact ontstaat het leven. Die essentie kunnen mensen kwijtraken. Er komen beschermingslagen overheen. Het is fijn om dit te kunnen onderzoeken met iemand anders, met wie je het contact wél kunt maken. Dan kom je bij verkramping, pijn, eenzaamheid en verlorenheid. Dan kan de verbinding ontstaan door juist de ontmoeting met deze afgesloten delen. Zoveel vreugde en levensenergie als dit kan geven!" Terwijl Petra dit vertelt zie ik haar geraaktheid. En ik voel daarin de verbinding.

Ze vervolgt haar verhaal. "Dat is niet voor niks dat ik dit zoek. In mijn werk voel ik hoe ik van binnen naar buiten kan komen, aanwezig kan zijn. In mijn dagelijks leven is dat wat lastiger. Dan kan ik overvallen worden door angst om mij uit te spreken, door verlies van verbinding en ook de onmacht daarover. Het gevoel van verlorenheid en eenzaamheid zijn onmiskenbaar rode draden in mijn persoonlijke geschiedenis."

Haar grootouders hadden een kruidenierszaak. Tot de dag dat opa zichzelf verdronk. Petra’s vader nam de zaak over en haar moeder werkte fulltime mee. Petra was vanaf haar geboorte bij een oppas. Daar werd ze in de ochtend slapend heen gebracht en in de avond kwam ze meestal slapend thuis en werd dan op bed gelegd. Haar moeder zegt het soms nog:  "Je was zo’n makkelijk kind. Je sliep altijd." Op peuter- en kleuterleeftijd was er dag en nacht een oppas. 

PTSS

Petra belandde rondom de geboorte van haar tweede kind in een postnatale PTSS. Ze was toen 32 jaar en ging voor het eerst wekelijks in therapie bij het Riagg. Na twee jaar kon de therapie worden beëindigd. Dat was het punt waarop ze voelde: 'Nu weet ik het wel, maar wat nu?' Haar eerstvolgende stap was kunstzinnige therapie in combinatie met lichaamsgerichte psychotherapie. Daarna kwam ze bij centrum Venwoude terecht. Na het volgen van vele trainingen kwam ze op het punt dat ze zelf een lichaamsgerichte opleiding wilde gaan doen. Dat werd Bodymind Opleidingen.

Ze gaf in die periode al massagetherapie en zwangerschapscursussen vanuit haar verpleegkundige achtergrond en ook begeleiding aan zwangere stellen. Vervolgens volgde nog een hele rits aan opleidingen, waarbij voor haar de trauma-opleiding (SE) een belangrijke is geweest. Verder volgde ze opleidingen bij Phoenix, onder andere systemisch werk, relatietherapie en relatietherapie voor koppels, wat ze samen met haar man Kees Smilde volgde. Als laatste noemt ze nog de opleiding tot mindfulnesstrainer in Amsterdam en het centrum voor tantra, waar ze samen met Kees een aantal retraites en trainingen in relatiebegeleiding heeft gevolgd. Al deze en nog meer opleidingen hebben haar gevormd, zowel in haar werk als persoonlijk. 

Als ik haar vraag wat ze niet had willen missen volgt er een lange stilte. "Wat had ik niet willen missen? Wat had ik in mijn werk niet willen missen?" Het antwoord is zo vanzelfsprekend voor Petra dat ze er zelf om moet lachen. "Het lichaamswerk, de cursus ‘Leven in je Lijf’ die ik lange tijd heb gegeven, wat een wekelijkse feestje was. En natuurlijk, het werken met vrouwen. Ik werk bijna alleen met vrouwen."

Vrouwen zoeken naar verbinding en
naar thuiskomen bij zichzelf

"Vrouwen worstelen met dezelfde thema’s. Vrouwen willen voldoen aan verwachtingen, aan wat de buitenwereld vraagt, ze zoeken naar verbinding, worstelen om aan alles te voldoen en verlangen naar thuiskomen bij zichzelf. Veel vrouwen ervaren te weinig in hun relatie, hebben het gevoel hard te moeten werken, goed hun best te moeten doen. Het is fijn om met vrouwen te werken. Om voelbaar te maken, om inzichtelijk te krijgen dat vrouwen hun zachtheid en eigen kwaliteiten vanuit hun vrouw zijn in de wereld mogen zetten. Dat gaat over ontvankelijk zijn, over zelfbewust zijn. Over starten bij jouw binnenwereld en van daaruit de wereld in gaan. Een vrouw heeft het vermogen tot verbinding, ze geeft letterlijk het leven door."

"En tegelijk moeten vrouwen dat zien te realiseren in een wereld die bol staat van mannelijke energie. Als je dan als vrouw de gelijkheid zoekt, dan ligt het op de loer om daarvoor je mannelijke energie in te zetten. Dat is zeer vermoeiend. Voor mij is de essentie vrouwen te begeleiden om vanuit zachtheid, ruimte en bedding te vertrekken en van daaruit de kwaliteit van verbinding te laten stromen. Van binnen naar buiten." Om er meteen aan toe te voegen: "Dat is natuurlijk ook enorm mijn eigen thema."

Dat brengt haar bij haar moeder. Die vroeger zo vaak tegen haar zei: 'Kind, doe niet zo zwaar en moeilijk. Dan krijg je het moeilijk in je leven.' Haar moeder is inmiddels 97, woont nog zelfstandig in Salland, Overijssel en Petra gaat met regelmaat naar haar toe. Dan zijn ze samen. Petra breit, moeder dommelt. En als ze praten, dan zegt haar moeder: “Jij kan precies verwoorden wat ik voel.” Petra: “Dan voel ik zo de enorme winst; dat ik altijd 'moeilijk’ ben blijven doen'. En zo dankbaar dat ik hierin toch trouw aan de zoektocht naar mijzelf ben gebleven."

Grote gift

Het geven van relatiebegeleiding had ze zeker ook niet willen missen, zegt Petra. "Als érgens de wond in de diepte wordt aangeraakt, dan is het in het intieme en heilige veld van de relatie, en tegelijkertijd is dat ook de plek waar de heling kan plaatsvinden. Om hierin mee te mogen kijken wat er aan dynamieken zijn, waar de worstelingen, het onvermogen en de pijn zit, is een grote gift. Kees en ik hebben lange tijd deze begeleiding samen gegeven, dat had ik óók niet willen missen. Onze eigen dynamiek wordt ook vaak aangesproken. Om daar op hetzelfde moment mee te dealen is het nodig dat je dit in kunt zetten of juist te parkeren. Ook hier is authenticiteit de sleutel om vrij te kunnen werken en dat geeft vaak een opening voor het stel op dat moment. Rijk en intens."

De laatste tijd geeft Petra de begeleiding wat vaker alleen. "Kees wil wat minder therapie geven en wil meer tijd voor bestuursfuncties, en ik moet zeggen dat dit ook op een heel andere manier fijn is, want ik kan het dan meer op mijn eigen manier doen. Confronterend als ik dit uitspreek, omdat het naast mijn kwaliteit ook mijn valkuil aangeeft van 'het alleen willen doen'.

Terug naar de praktijk, met de vraag wat ze beginnende therapeuten zou willen meegeven. Dat antwoord komt snel. "Dat je vooral achterover mag leunen en jezelf toestemming geeft om te mogen spelen." Ze herinnert zich nog goed dat ze als beginnend therapeut een rood blokje kreeg van haar leertherapeut. 'Leg die maar in je praktijk, in het zicht, dan vergeet je niet dat je mag spelen.' En met spelen bedoelt Petra: uitproberen, experimenteren, vertrouwen op je eigen afstemming, op wat je kunt voelen. "Dat heb je allemaal al in huis. Methodieken zijn extra. Het gereedschap, het echte ambacht zit in jezelf. Je hart, je eigen ziel. Het onderzoek in jezelf: hoe doe jij dat met contact? Wat gebeurt hierin met jezelf? Hoe zorg je voor transparantie in het contact? Dat is de basis. En vooral ook je eigen intuïtie volgen, doen wat je zelf het leukste vindt, energie volgen die van binnen naar buiten wil komen. Vertrouw op je passie, en volg je verlangen."

Haar eigen zelfzorg heeft ze de laatste jaren steeds meer op orde. Belangrijk daarin is haar verbondenheid met de Rhidwanschool. Ze is daar nu twaalf jaar student. Dat betekent vijf weekenden in een jaar in retraite. Het geeft ruimte om te onderzoeken wat er in haarzelf speelt. "Een proces dat altijd doorgaat."

Minder werken

Essentieel voor Petra is om minder te werken dan ze zou willen en kunnen. Haar praktijk zit altijd vol. De neiging om meer te werken is er altijd: "Ik hou van mijn werk." Maar bij teveel werken raakt helaas de balans zoek en die heeft ze hard nodig voor haar privéleven. Naast haar man en de mantelzorg voor haar moeder heeft ze de rijkdom van drie volwassen dochters en vijf kleinkinderen. De twee honden, welsh springer spaniëls – Maaike en Benja zijn er ook nog - zorgen voor zowel beweging als rust. Net als het opzoeken van vriendschappen, yoga en de stilte, natuur, musea, sauna en massage. Voor collegiale voeding zijn er de inquiry-afspraken met collega’s en een intervisiegroep.

De vraag wat Petra als zwaar ervaart in dit vak brengt ons zo op de valreep bij haar belangrijkste advies voor beginnende therapeuten: "Zoek contact met je collega’s. Doe het niet teveel alleen." Om er aan toe te voegen dat zij dat verlangen wel had, maar dat te weinig gedaan heeft. "Omdat dat ook lastig voor me was, en het is nog steeds geen vanzelfsprekende beweging om uit te reiken en contact te zoeken. Gelukkig heb ik door mijn leven heen steeds meer mogen leren om te ervaren hoe rijk het is om dit wel te doen."

Marianne Verhoeff

Petra heeft veel inspiratiebronnen. Belangrijke boeken voor haar zijn: Irvin Yalom, Existentiële psychotherapie; Pema Chodron, 'When things fall apart’; Sogyal Rinpoche, 'Het Tibetaanse boek van leven en sterven'; Clarissa Pinkola Estes, 'De ontembare vrouw' en Ferdinand Cuvelier, 'De bejegening tussen jou en mij'. "Ik ben onder andere opgeleid in zijn gedachtengoed door Jaqn van Hulst en Mieke Genders. Zij hebben de laatste honderd exemplaren van het boek opgekocht en aan ons doorgegeven bij het overlijden van Jan. Dus nu bij mij te verkrijgen."

Ook inspirerend voor haar: poëzie van Rumi en Hafiz, de film 'As it is in Heaven', Herman van Veen en het lied Helemaal: 'Zo mooi en troostrijk over toegankelijkheid en nabijheid'.